Suy thượng thận do thuốc ở người cao tuổi, những điều cần biết

Suy thượng thận do thuốc ở người cao tuổi, những điều cần biết

Suy tuyến thượng thận là tình trạng tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone steroid cần thiết cho cơ thể. Trong cơ thể, vị trí của tuyến thượng thận là trên 2 quả thận. Đây là tuyến nội tiết có nhiệm vụ tiết các hormon để duy trì, ổn định nhịp tim và huyết áp ở mức bình thường, cũng như góp phần tham gia vào quá trình kiểm soát trao đổi chất, chức năng miễn dịch, viêm của cơ thể.

Có rất nhiều nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận, trong đó có nguyên nhân do quá trình dùng thuốc corticoid. Khi dùng thuốc này liều cao, kéo dài (>3 tuần) sẽ ức chế các hoạt động của tuyến thượng thận và khi ngừng uống thuốc một cách đột ngột tuyến thượng thận sẽ mất khả năng phục hồi về hoạt động bình thường.

Nguyên nhân này ngày càng phổ biến hơn, gặp nhiều ở các bệnh nhân lớn tuổi, do tự ý mua thuốc uống kéo dài; không tuân thủ việc sử dụng thuốc chặt chẽ theo đơn của bác sĩ.

Corticoid là thuốc gì?

Thuốc có chứa corticoid  thường được dùng trong điều trị trong các bệnh liên quan đến miễn dịch, viêm và dị ứng như: viêm khớp dạng thấp, hen suyễn, lupus ban đỏ hệ thống,…Ví dụ: Prednisone (Prednisolon), Medrol (Methylprednisolon), Dexamethason, Hydrocortison, Budesonid,… có thể được dùng đường uống, tiêm, hít, xịt mũi hoặc bôi ngoài da.

Ngoài ra, nhiều sản phẩm đông y hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc có thể chứa corticoid mà người sử dụng không biết.

Triệu chứng nhận biết suy tuyến thượng thận do lạm dụng corticoid

Suy tuyến thượng thận do lạm dụng corticoid có những triệu chứng sau:

– Hội chứng giả Cushing: + Tăng cân, đặc biệt là ở vùng bụng và mặt.

+ Da mỏng, dễ bầm tím và chậm lành vết thương.

+ Khuôn mặt tròn, đỏ và sưng húp.

– Mệt mỏi, yếu cơ, ăn không ngon, sụt cân

– Tiêu chảy, đau bụng, nôn, buồn nôn

– Sốt, đau đầu, tụt huyết áp, tụt đường huyết

– Rối loạn tâm thần, ý thức, có thể hôn mê, lơ mơ

Phòng ngừa

– Dùng thuốc theo đúng chỉ định và giảm liều từ từ: Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc đột ngột. Nếu phải ngưng corticoid sau khi đã dùng kéo dài (trên 3 tuần), bác sĩ sẽ hướng dẫn giảm liều dần đến mức sinh lý, rồi ngưng từ từ.

– Không tự mua/đổi thuốc: Không tự ý tăng liều hoặc mua thuốc chứa corticoid mà không có đơn. Luôn tuân thủ đúng liều bác sĩ kê, tránh lạm dụng corticoid và tuyệt đối không ngưng đột ngột.

– Mang thẻ bệnh/dự phòng cấp cứu: Nếu có chẩn đoán suy thượng thận, nên luôn mang theo thẻ ghi chẩn đoán và thuốc dự phòng (hydrocortison) trong người. Trong trường hợp khẩn cấp (ngất, hôn mê), thẻ này giúp bác sĩ biết bệnh án và xử trí kịp thời. Bệnh nhân và người nhà cũng cần nắm rõ cách xử trí “ngày ốm” – chẳng hạn khi sốt hoặc đau nặng, cần tăng liều corticoid tạm thời theo hướng dẫn của bác sĩ.

– Khám và theo dõi định kỳ: Người cao tuổi dùng corticoid dài hạn cần được bác sĩ nội tiết theo dõi thường xuyên, làm xét nghiệm đo cortisol nếu nghi ngờ suy thượng thận. Không nên tự ý điều chỉnh liều mà không hỏi ý bác sĩ.

Khi nào nên đi khám bác sĩ

– Triệu chứng nghiêm trọng cấp: Nếu có các dấu hiệu như ngất lịm, lú lẫn, nôn mửa, tiêu chảy liên tục hoặc huyết áp tụt rất thấp, cần đến bệnh viện ngay vì có thể đã xảy ra cơn suy thượng thận cấp. Đây là tình huống khẩn cấp.

– Triệu chứng kéo dài sau điều chỉnh thuốc: Nếu sau khi giảm liều corticoid, bệnh nhân vẫn cảm thấy mệt mỏi quá mức, choáng váng, hoặc có các triệu chứng nêu trên tái diễn, nên gặp bác sĩ ngay để kiểm tra cortisol máu và đánh giá chức năng thượng thận.

– Dùng corticoid lâu dài: Người đang dùng corticoid kéo dài (trên 3 tuần) hoặc nhiều đợt corticoid trong năm nên chủ động tư vấn bác sĩ về việc phòng ngừa suy thượng thận. Bất kỳ thay đổi sức khỏe bất thường nào trong quá trình điều trị (mệt bất thường, tụt huyết áp,…) cũng cần được báo cho bác sĩ.

Địa chỉ liên hệ:

Khoa Nội tiết – Bệnh viện C Đà Nẵng

Số điện thoại: BSCKII. Lê Thị Giới: 0905 260 007 – Ths Bs. Lê Thị Thùy Trang: 0905 672 259

Email: thuytrangle207@gmail.com