PROBIOTIC TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN LỚN TUỔI TẠI BỆNH VIỆN: TỪ CƠ SỞ KHOA HỌC ĐẾN LIỆU PHÁP CHĂM SÓC TOÀN DIỆN

14/02/2026

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, tại Việt Nam với tỷ lệ người trên 60 tuổi đã đạt khoảng 12 – 15%, việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại bệnh viện trở thành một thách thức lớn. Người bệnh lớn tuổi khi nhập viện thường phải đối mặt với tình trạng suy giảm miễn dịch tự nhiên, mắc nhiều bệnh mãn tính và đặc biệt là các tác dụng phụ do sử dụng kháng sinh dài ngày khiến hệ vi sinh vật đường ruột của người già dễ bị mất cân bằng. Tại các cơ sở y tế chuyên khoa và đa khoa lớn như Bệnh viện C Đà Nẵng, nơi tiếp nhận số lượng lớn bệnh nhân cao tuổi điều trị nội trú, việc nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống cho đối tượng này là một thách thức không nhỏ.

Những năm gần đây, việc ứng dụng Probiotic (lợi khuẩn sống) đã chuyển dịch từ một thực phẩm bổ sung thông thường sang một liệu pháp hỗ trợ y khoa dựa trên bằng chứng, giúp cải thiện đáng kể kết quả điều trị và chất lượng sống cho bệnh nhân lớn tuổi.

✨Hiểu đúng về “Hệ sinh thái Biotics”

Để áp dụng hiệu quả, chúng ta cần phân biệt rõ các khái niệm trong hệ sinh thái vi sinh vật vốn thường bị nhầm lẫn:

Probiotic: Là các vi sinh vật sống mang lại lợi ích sức khỏe khi được sử dụng với lượng đầy đủ.
Prebiotic: Là “thức ăn” (thường là chất xơ) cho các vi sinh vật có lợi trong ruột.
Synbiotic: Sự kết hợp hiệp đồng giữa Probiotic và Prebiotic giúp tăng khả năng sống sót của lợi khuẩn.
Postbiotic: Các chế phẩm từ vi sinh vật không còn sống (bất hoạt) hoặc các thành phần tế bào của chúng vẫn mang lại lợi ích sức khỏe, thường an toàn hơn cho bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng.

🛡️Hệ miễn dịch đường ruột

Hệ tiêu hóa chứa hơn 1.000 loài vi khuẩn với số lượng lên tới 1014 vi sinh vật, tạo nên một hệ sinh thái phức tạp. Đáng chú ý, hơn 50% hệ thống miễn dịch của cơ thể tập trung tại ruột, được gọi là “Miễn dịch đường ruột”. Probiotic hoạt động thông qua việc tương tác với các tế bào biểu mô và tế bào miễn dịch qua các thụ thể nhận diện tác nhân. Quá trình này kích thích sản sinh các cytokine kháng viêm như IL−10 và đồng thời ức chế các tác nhân gây viêm hệ thống như TNF−α và IL−6.

🛡️Ngăn ngừa tiêu chảy liên quan đến kháng sinh

Tiêu chảy do kháng sinh ảnh hưởng đến 5% đến 40% bệnh nhân điều trị nội trú, và nguy cơ này cao hơn hẳn ở người bệnh lớn tuổi. Kháng sinh không chỉ diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn phá hủy hệ khuẩn chí có lợi, dẫn đến tình trạng loạn khuẩn và tạo điều kiện cho các tác nhân nguy hiểm như Clostridioides difficile phát triển.

Các bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất hiện nay ủng hộ việc sử dụng:

boulardii CNCM I-745: Giúp giảm 50-70% nguy cơ tiêu chảy khi dùng kèm kháng sinh bằng cách bảo vệ hàng rào niêm mạc và trung hòa độc tố của vi khuẩn có hại.
rhamnosus GG: Được khuyến nghị với liều ≥1010 CFU/ngày để rút ngắn thời gian tiêu chảy và giảm sản lượng phân ở trẻ em và người lớn.

Việc bắt đầu sử dụng Probiotic trong vòng 2 ngày đầu dùng kháng sinh được chứng minh là mang lại hiệu quả phòng ngừa cao nhất.

🛡️Kiểm soát các bệnh mãn tính

Người bệnh lớn tuổi thường nhập viện với các bệnh lý nền như cao huyết áp và Đái tháo đường.

Huyết áp: Nghiên cứu dịch tễ học Nakanojo nổi tiếng tại Nhật Bản trên nhóm người ≥65 tuổi cho thấy, những người tiêu thụ chủng LcS ( paracasei strain Shirota) ít nhất 3 ngày/tuần có nguy cơ mắc cao huyết áp thấp hơn một nửa so với nhóm không sử dụng thường xuyên.
Đái tháo đường và Béo phì: Một xu hướng mới mang tên “Probiotic chính xác” (Precision Probiotics) đang mở ra hướng đi mới. Một hỗn hợp gồm rhamnosus, L. reuteri và L. salivarius đã được chứng minh giúp giảm đáng kể mức đường huyết đói, insulin và nồng độ cholesterol xấu, đồng thời hỗ trợ duy trì cân nặng ổn định cho bệnh nhân thông qua việc điều chỉnh các con đường chuyển hóa năng lượng.

🛡️Cải thiện tình trạng đại tiện và vận động

Đại tiện bất thường là nỗi lo thường trực của người bệnh lớn tuổi, có khả năng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Kết quả từ nghiên cứu Nakanojo cho thấy nguy cơ đại tiện bất thường tỷ lệ nghịch với tần suất sử dụng probiotic LcS. Đặc biệt, khi kết hợp giữa việc tiêu thụ LcS thường xuyên và duy trì vận động thể chất (khoảng 7.000 bước chân mỗi ngày), hiệu quả cải thiện sức khỏe đường ruột đạt mức cao nhất.

🧠Cải thiện tâm lý và nhận thức

Bệnh nhân lớn tuổi điều trị dài ngày thường gặp các vấn đề về lo âu, trầm cảm hoặc suy giảm nhận thức. Các chủng Psychobiotics có khả năng tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và GABA trực tiếp tại ruột.

Alzheimer: Bổ sung đa chủng probiotic giúp cải thiện điểm số MMSE (đánh giá tâm thần tối thiểu) và giảm các chỉ số viêm thần kinh.
Parkinson: Probiotic đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng táo bón mãn tính – một triệu chứng gây khó chịu lớn cho bệnh nhân Parkinson.

⚠️ Những lưu ý đặc biệt tại bệnh viện

Mặc dù Probiotic rất an toàn với người khỏe mạnh, nhưng đối với bệnh nhân nội trú, cần có sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ:

Bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng: Có nguy cơ hiếm gặp nhưng nghiêm trọng về nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm nấm huyết do vi khuẩn probiotic xâm nhập qua niêm mạc ruột bị tổn thương vào máu.
Bệnh nhân đặt ống thông tĩnh mạch trung tâm: Cần thận trọng khi mở các gói bột lợi khuẩn gần khu vực đặt ống thông để tránh nhiễm khuẩn chéo.
Lựa chọn Postbiotic: Trong các trường hợp bệnh nặng, Postbiotic (vi khuẩn đã chết nhưng giữ lại thành phần hoạt tính) được xem là lựa chọn thay thế an toàn hơn vì không có khả năng gây nhiễm trùng.

💡 Lời khuyên cho gia đình và bệnh nhân

Đọc kỹ nhãn sản phẩm: Hãy chọn các sản phẩm ghi rõ tên chủng (ví dụ: rhamnosus GG) và số lượng lợi khuẩn (CFU) còn sống đến cuối thời hạn sử dụng, không phải tại thời điểm sản xuất.
Duy trì thói quen: Hiệu quả của probiotic thường mang tính tạm thời, cần bổ sung đều đặn để duy trì sự cân bằng trong suốt thời gian nằm viện và hồi phục.
Thảo luận với bác sĩ: Probiotic là một phần của phác đồ dinh dưỡng điều trị, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia y tế để chọn đúng chủng phù hợp với tình trạng bệnh lý cụ thể.

Địa chỉ liên hệ: Phòng Khám Khoa Dinh Dưỡng

Bệnh Viện C Đà Nẵng, 122 Hải Phòng, Phường Hải Châu, Tp Đà Nẵng.

Diện thoại di động: 0987312623 — BSCKI. TRẦN THỊ MỸ LINH, Khoa Dinh dưỡng & Tiết chế

0935076076 — BS. LÊ KHẮC TẤN PHÚC, Khoa Dinh dưỡng & Tiết chế